เอกสารสรุปองค์ความรู้แหล่งเรียนรู้

ภูมิปัญญาล้ำค่า “ช่างเลิศ” วิจิตรกรรมศิลปะการกลึงไม้ ในยุคที่วัตถุดิบถูกใช้อย่างสิ้นเปลือง และทรัพยากรธรรมชาติกำลังถูกทำลายอย่างต่อเนื่องมีช่างฝีมือคนหนึ่งที่เห็นคุณค่าในสิ่งที่คนส่วนใหญ่มองว่าไร้ค่า เขาคือ นายบุญเลิศ พิมพ์แปลก หรือที่รู้จักกันในนาม “ช่างเลิศ” ภูมิปัญญาการกลึงไม้ ของหมู่บ้านคุยมะม่วง ตำบลโนนพลวง อำเภอลานกระบือ จังหวัดกำแพงเพชร ผู้สร้างสรรค์ชีวิตใหม่ให้กับเศษไม้ที่ถูกทิ้งขว้างพลิกโฉมให้กลายเป็นงานศิลปะสิ่งของเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันที่งดงามและ มีคุณค่า จึงนำมาสู่การเป็นวิจิตรกรรมศิลปะการกลึงไม้ ด้วยพื้นฐานความชอบในงานช่างและงานศิลปะที่มีมาแต่เดิม ประกอบกับสภาพแวดล้อม ในชุมชนบ้านคุยมะม่วง ที่มีการสืบทอดภูมิปัญญาการกลึงไม้มาเป็นเวลาช้านาน จากช่างรุ่นเก่าในหมู่บ้าน ฝึกฝนทักษะ และพัฒนาฝีมืออย่างต่อเนื่อง จนสามารถสร้างสรรค์ผลงานที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว จากเศษไม้จำนวนมากที่ถูกตัดทิ้งตามหัวไร่ปลายนา บ้างก็ถูกเผาทำลายเพราะคิดว่าไร้ประโยชน์ สร้างมลภาวะทางอากาศแต่เศษไม้เหล่านั้นยังมีคุณค่า สามารถนำมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีประโยชน์ได้ จึงเป็นการเริ่มต้นอาชีพอย่างยั่งยืน ที่ช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน แทนที่จะปล่อยให้ไม้เหล่านั้นถูกเผาทิ้งหรือผุพัง ไปตามกาลเวลา กระบวนการทำผลิตภัณฑ์ การสร้างสรรค์ผลงานกลึงไม้ที่มีเอกลักษณ์ เริ่มตั้งแต่การคัดเลือกไม้ที่เหมาะสมกับชิ้นงาน โดยเฉพาะไม้ที่ถือว่าเป็นไม้มงคล ซึ่งมีคุณสมบัติทางกายภาพและความเชื่อทางวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน ไม้แต่ละชนิดเหมาะกับการนำไปสร้างชิ้นงานที่แตกต่างกันออกไป เมื่อได้ไม้ที่เหมาะสมแล้วจะใช้เครื่องมือกลึงไม้ที่ผสมผสานระหว่างภูมิปัญญาดั้งเดิมกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ ขั้นตอนการกลึงไม้ ต้องอาศัยทั้งความชำนาญ ความประณีต และความเข้าใจในคุณสมบัติของไม้แต่ละชนิด เพื่อสร้างรูปทรงที่สวยงาม คงทน ตอบสนองความต้องการสำหรับการใช้สอยในครัวเรือน รวมถึงความต้องการของผู้ที่สนใจได้อย่างครบถ้วน ได้แก่ ขันบาตร ขันน้ำพานรอง พะอบ ครก แก้วน้ำ ชาม ถ้วย แจกัน และของตกแต่งบ้านที่มีขนาดใหญ่ เช่น โต๊ะ เก้าอี้ ลูกกลึงไม้ระเบียง รวมไปถึงงานศิลปะแบบสร้างสรรค์ในรูปแบบต่าง ๆ ที่นอกจากจะมีความสวยงามแล้ว ยังสามารถใช้งานได้จริงในชีวิตประจำวัน ด้วยการเลือกใช้ไม้มงคลในการสร้างชิ้นงาน จึงทำให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่เหมาะแก่การเป็นของฝาก ของชำร่วย ในโอกาสพิเศษ หรือของที่ระลึกในช่วงเทศกาลสำคัญ เช่น ปีใหม่ สงกรานต์ งานบุญทางศาสนา เป็นต้น ในช่วงวันมาฆบูชา ซึ่งตรงกับวันเพ็ญเดือนสามของทุกปี จังหวัดกำแพงเพชรจะมีการจัดงานประเพณี “นบพระ เล่นเพลง” อันเป็นประเพณีสำคัญที่สืบทอดมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ในช่วงเทศกาลนี้ จะมีการสั่งซื้อมากเป็นพิเศษ โดยเฉพาะขันบาตร ขันน้ำพานรอง และชิ้นงานที่มีเอกลักษณ์ ความเป็นไทย ซึ่งนิยมใช้ในงานบุญ และเป็นของฝากแก่นักท่องเที่ยว การที่งานกลึงไม้ได้เข้าไปมีบทบาทในงานประเพณีสำคัญ จึงเป็นการช่วยรักษาและสืบสานวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่นอันดีงามของไทยให้คงอยู่สืบไป